Vì sao xã hội hóa vốn đầu tư chỉ dừng ở đường bộ?

Trong khi công tác huy động vốn từ nguồn xã hội hóa đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ đang triển khai rầm rộ tại hàng chục dự án, thì gần như tất cả các lĩnh vực khác, từ đường sắt, hàng hải, hàng không, đến đường thủy nội địa vẫn án binh bất động…

Kỳ 1: Chưa rõ hiệu quả, nhà đầu tư chưa bỏ tiền

Bộ GTVT đã nhiều lần có văn bản yêu cầu các cục, cơ quan chức năng xúc tiến kêu gọi xã hội hóa nguồn vốn các lĩnh vực hàng không, đường sắt, hàng hải và đường thủy nội địa nhưng vẫn chưa có nhiều chuyển biến.

Tuyến đường sắt nội đô Cát Linh - Hà Đông được đầu tư 100% vốn ngân sách

Đường bộ đã khai thông

Chưa khi nào công tác xã hội hóa các nguồn vốn đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng giao thông lại được triển khai mạnh mẽ và hiệu quả như thời gian qua. Theo ông Lâm Văn Hoàng - Phó Trưởng Ban Quản lý các dự án đối tác công tư (Bộ GTVT), tổng số vốn huy động ngoài ngân sách đến năm 2013 của ngành giao thông vận tải  lên tới khoảng 120.000 tỷ đồng, với 47 dự án, triển khai đầu tư 1.387km đường. Riêng năm 2013 con số này là 80.000 tỷ đồng cho 26 dự án. Đây là con số trước đây có nằm mơ cũng không không ai dám nghĩ tới, dù là những người lạc quan nhất.

Riêng tuyến QL1A đoạn Thanh Hóa - Cần Thơ được chia thành 37 dự án, trong đó có tới 17 dự án được đầu tư theo hình thức BOT (dài 608km). Đường Hồ Chí Minh qua Tây Nguyên cũng có 5 dự án đầu tư theo BOT. Tất cả các dự án này sẽ  hoàn thành, đưa vào khai thác cuối 2015, đầu 2016. Cũng trên tuyến QL1A và QL14, nhiều dự án BOT và BT với số vốn lên đến hàng chục nghìn tỷ đồng đang được triển khai như: Hầm đường bộ qua đèo Cả, hầm Phú Gia - Phước Tượng, La Sơn - Túy Loan.

Bên cạnh đó, tuyến PPP cao tốc đầu tiên Dầu Giây - Phan Thiết cũng đang được xúc tiến triển khai. Hiện Bộ giao thông vận tải đã lựa chọn xong nhà đầu tư thứ nhất là Bitexco. 7 nhà đầu tư đã tham gia đấu thầu sơ tuyển làm nhà đầu tư thứ 2. Dự kiến trong năm nay, sẽ tổ chức đấu thầu và hoàn tất các thủ tục lựa chọn nhà đầu tư để sang năm 2015 khởi công.

Lĩnh vực khác vẫn “cửa đóng, then cài”

Dù hạ tầng đường bộ đã gặt hái được những thành công vượt ngoài mong đợi, tuy nhiên, theo ông Hoàng, gần như các lĩnh vực khác từ đường sắt, hàng hải, hàng không, đường thủy nội địa vẫn cửa đóng then cài. “Bộ giao thông vận tải đã nhiều lần có văn bản thúc giục các cục, cơ quan chuyên ngành “mở cửa” tạo điều kiện tốt nhất để mời gọi các nhà đầu tư tham gia xã hội hóa, nhưng đến nay vẫn không có biến chuyển đáng kể”- ông Hoàng nói.

Cũng theo ông Hoàng, với tất cả các lĩnh vực, Bộ giao thông vận tải đều khuyến khích xã hội hóa. Ngay cả dự án xây dựng ký túc xá của Trường Đại học Giao thông vận tải  TP HCM với vốn đầu tư chỉ khoảng 40 tỷ đồng, Bộ giao thông vận tải cũng kêu gọi được vốn đầu tư của tư nhân. Dự án này do PVC Vinaconex đầu tư, dự kiến được khởi công vào cuối tháng này. Trong khi đó, nhiều lĩnh vực khác với rất nhiều dự án vẫn chưa tìm được nguồn vốn triển khai là bất cập lớn.

Đơn cử đối với lĩnh vực đường sắt, hiện Tổng công ty Đường sắt VN đang được giao làm chủ đầu tư tới 26 dự án, trong đó có 12 dự án trong giai đoạn thực hiện đầu tư. Tuy nhiên, ông Nguyễn Hữu Thắng - Cục trưởng Cục Đường sắt VN cho biết, từ trước đến nay chưa hề có dự án đường sắt nào được thực hiện theo hình thức BOT. Cục Đường sắt vẫn đang kêu gọi nguồn vốn BOT, nguồn vốn xã hội vào đầu tư đường sắt nhưng chưa mang lại kết quả. Dự án khả thi nhất là  tuyến đường sắt đô thị số 5 Hà Nội từ Ngọc Khánh đến Láng Hòa Lạc cũng đã tính toán vốn để kêu gọi nhà đầu tư BOT, nhưng đến nay đã chuyển giao cho Hà Nội.

Liên quan đến đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng cảng biển, Cục trưởng Cục Hàng hải VN Nguyễn Nhật cho biết: “Trong những năm qua, ngân sách đầu tư rất tập trung vào cơ sở hạ tầng cảng biển dùng chung (luồng tàu, đê chắn sóng) tại các khu vực trọng yếu của nền kinh tế. Chỉ xây dựng một số bến cảng mang tính chất thu hút tại những khu vực có nhu cầu xây dựng cảng nhưng mức độ hấp dẫn để thực hiện xã hội hóa chưa cao”.

Với lĩnh vực đường thủy nội địa, theo ông Trần Văn Thọ - Phó Cục trưởng Cục vận tải Đường thủy nội địa VN, đơn vị này chỉ kêu gọi đầu tư từ nguồn xã hội hóa bằng hình thức nạo vét tận thu theo Chỉ thị 29/CP của Chính phủ và theo Thông tư 37/BGTVT. Tuy nhiên, loại hình này các nhà đầu tư chỉ chú ý đến tận thu sản phẩm như cát, sỏi và tập trung ở một số ít tuyến có trữ lượng. Hơn nữa, năng lực vận tải của các doanh nghiệp đường thủy nội địa rất hạn chế, nên huy động vốn từ nguồn xã hội hóa là rất khó khăn.

Lĩnh vực hàng không cũng chung cảnh ngộ. Ông Lại Xuân Thanh - Cục trưởng Cục Hàng không VN cho biết, từ trước đến nay chỉ có đào tạo chuyên ngành, ví dụ như đào tạo phi công là xã hội hóa được, còn lại hạ tầng hàng không chưa có một công trình nào được đầu tư từ nguồn vốn xã hội hóa.

“Các công trình xây dựng hàng không từ trước đến nay đều được đầu tư từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước và vốn đầu tư của doanh nghiệp trong ngành như Tổng công ty Cảng hàng không VN hay Tổng công ty Quản lý bay VN” - ông Thanh nói.

Ông Thanh cũng khẳng định: “Chính sách để xã hội hóa các dự án của hàng không đã rất mở, kể cả việc đã kêu gọi các nhà đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, đến nay không có nhiều nhà đầu tư quan tâm đến việc đầu tư xây dựng các công trình hàng không. Có thể do các nhà đầu tư không nhìn thấy hiệu quả khi đầu tư vào các dự án hàng không nên họ không hào hứng” - ông Thanh lý giải.